نشریه علمی فرآیند نو

نشریه علمی فرآیند نو

طراحی مدل پایدار مدیریت پسماند با استفاده از روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره و تأکید بر اقتصاد چرخشی

نوع مقاله : کاربردی

نویسندگان
علی غلامی
حمیدرضا زندیه شیرازی
سید مصطفی حسینی
امیرحسین آرش نیا
عیسی عبادی
شرکت پالایش نفت آبادان،آبادان،خوزستان،ایران
10.22034/farayandno.2026.2074218.2022
چکیده
مدیریت پسماند در مناطق صنعتی نظیر بندر ماهشهر، که قلب تپنده صنایع نفت و گاز ایران است، با چالش‌های متعدد زیست‌محیطی، اقتصادی، اجتماعی و فنی روبه‌رو است. این پژوهش با هدف طراحی یک مدل پایدار برای مدیریت پسماند و با تأکید بر اصول اقتصاد چرخشی، از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره شامل بهترین-بدترین  برای وزن‌دهی معیارها و ویکور برای رتبه‌بندی گزینه‌ها بهره  می‌برد. داده‌ها از طریق پرسشنامه از مدیران و داده‌های میدانی از تاسیسات بندر ماهشهر جمع‌آوری شده و با استفاده از نرم‌افزارهای پایتون و  SPSSتحلیل شدند. نتایج نشان می‌دهد که بازیافت با امتیاز Q=0.08 بهترین گزینه است، در حالی که دفن با Q=0.95 ضعیف‌ترین عملکرد را دارد. این مدل با کاهش اثرات زیست‌محیطی، بهینه‌سازی هزینه‌ها و ایجاد فرصت‌های اجتماعی، به توسعه پایداری کمک می‌کند. یافته‌ها بر لزوم سرمایه‌گذاری در فناوری‌های بازیافت و توسعه برنامه‌های آموزشی برای اقتصاد چرخشی تأکید دارند.
کلیدواژه‌ها
مدیریت پسماند پایدار
اقتصاد چرخشی
روش ویکور
روش بهترین-بدترین
توسعه پایدار
موضوعات

عنوان مقاله English

Designing a Sustainable Waste Management Model Using Multi-Criteria Decision-Making Methods with an Emphasis on Circular Economy

نویسندگان English

Ali Gholami
Hamidreza Zandieh shirazi
Seyed Mostafa Hosseini
Amirhossein Arashnia
Isa Ebadi
Abadan Oil Refining Company, Abadan, Khuzestan, Iran
چکیده English

Waste management in industrial areas such as Mahshahr Port, which serves as the beating heart of Iran's oil and gas industries, faces numerous environmental, economic, social, and technical challenges. This research aims to design a sustainable model for waste management, with an emphasis on circular economy principles, by employing multi-criteria decision-making methods, including the Best-Worst method for criteria weighting and VIKOR for option ranking. Data were collected through questionnaires from managers and field data from Mahshahr Port facilities, and analyzed using Python and SPSS software. The results indicate that recycling, with a Q = 0.08 score, is the best option, while landfilling, with a Q = 0.95 score, exhibits the poorest performance. This model contributes to sustainable development by reducing environmental impacts, optimizing costs, and creating social opportunities. The findings underscore the necessity for investment in recycling technologies and the development of educational programs to promote the circular economy.

کلیدواژه‌ها English

Sustainable Waste Management
Circular Economy
VIKOR Method
Best-Worst Method
Sustainable Development
 
[1] N. Um, “Sustainable Waste Management in the Context of the Circular Economy,” Sustainability, vol. 17, no. 5, Art. no. 1937, Feb. 2025.
[2] س. رفیعی، «حرکت به سوی اقتصاد چرخشی از طریق بازیابی منابع از پسماندها»، فصلنامه مدیریت پسماندها، ج. ۱۹، ص. ۱–۱۰، بهار ۱۴۰۰.
[3] J. Rezaei, “Application of Improved Best Worst Method (BWM) in Real-World Problems,” Mathematics, vol. 8, no. 8, Art. no. 1342, 2020.
[4] S. K. Ghosh and S. K. Datta, “Artificial Intelligence and MCDA in Circular Economy,” Appl. Sci., vol. 15, no. 9, Art. no. 4758, 2025.
[5] A. K. Jha and P. K. Singh, “Multi-criteria decision making-based waste management,” J. Environ. Manage., vol. 346, Art. no. 118469, 2023.
[6] I. Voukkali et al., “Waste metrics in the framework of circular economy,” Waste Manage. Res., vol. 41, Art. no. 734242X231190794, 2023.
[7] G. Kou et al., “A neuro decision-making approach for prioritizing circular economy criteria in sustainable smart cities,” Heliyon, vol. 10, no. 22, Art. no. e40354, 2024.
[8] F. K. Gündoğdu, C. Kahraman, and A. Karaşan, “Spherical fuzzy VIKOR method and its application to waste management,” in Intelligent and Fuzzy Techniques in Big Data Analytics and Decision Making, C. Kahraman et al., Eds. Cham, Switzerland: Springer, pp. 997–1005, 2020.
[9] M. Abbasi and H. R. Kamalan, “Waste Management Planning in Amirkabir Petrochemical Complex,” Environ. Energy Econ. Res., vol. 2, no. 1, pp. 63–74, 2018.
[10] O. A. Ihia, D. Khomsi, and N. S. A. Hassani, “Combination of GIS and Fuzzy AHP with the VIKOR Method for the Optimal Strategies for Municipal Solid Waste Management: Case Study of the Province of Tiznit,” in Proc. 3rd Int. Conf. Innov. Res. Appl. Sci., Eng. Technol. (IRASET), Mohammedia, Morocco, pp. 1–7, 2023.
[11] S. Malmasi, S. A. Jozi, S. M. Monavari, and M. E. Jafarian, “Ecological Impact Analysis on Mahshahr Petrochemical Industries Using Analytic Hierarchy Process Method,” Int. J. Environ. Res., vol. 4, no. 4, pp. 725–734, 2010.
[12] A. Tighnavard Balasbaneh, S. Aldrovandi, and W. Sher, “A Systematic Review of Implementing Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) Approaches for the Circular Economy and Cost Assessment,” Sustainability, vol. 17, no. 11, Art. no. 5007, 2025.
[13] G. E. Halkos and P. S. C. Aslanidis, “New circular economy perspectives on measuring sustainable waste management,” Econ. Anal. Policy, vol. 77, pp. 764–779, 2023.
[14] H. Ratandhara and M. Kumar, “An Analytical Framework for the Linear Best-Worst Method and its Application to Achieve Sustainable Development Goals-Oriented Agri-Food Supply Chains,” arXiv preprint arXiv:2506.17666 [math. O C], 2025.
[15] Q. Wu et al., “An analytical framework for the best–worst method,” Omega, vol. 123, Art. no. 102974, 2024.
[16] F. Khan and Y. Ali, “A facilitating framework for a developing country to adopt smart waste management in the context of circular economy,” Environ. Sci. Pollut. Res., vol. 29, pp. 26336–26351, 2022.
[17] Japan International Cooperation Agency (JICA), “Strengthening Environmental Management in Petroleum Industry in Persian Gulf and its Coastal Area Final Report,” Rep. GE JR 14-020, Tokyo, Japan, 2014.