Strategic Investment Assessment in Iran’s Petrochemical Upstream and Downstream Sectors: A Multi-Criteria Framework for Optimizing Production Capacity, Cost Structure, and Return on Assets

Nazarisaram, Mahdi; Motadayen, Mostafa

doi:10.22034/farayandno.2026.2082524.2036

Strategic Investment Assessment in Iran’s Petrochemical Upstream and Downstream Sectors: A Multi-Criteria Framework for Optimizing Production Capacity, Cost Structure, and Return on Assets

Articles in Press

Document Type : Original research

Authors

Mahdi Nazarisaram ¹

Mostafa Motadayen ²

¹ Department of petrolume, mining and materials, CT.C, Islamic Azad University, Tehran, Iran

² Chief Executive Officer, Petrochemical Industries Development Management Company, Tehran, Iran

10.22034/farayandno.2026.2082524.2036

Abstract

این پژوهش به ارزیابی استراتژیک دو گزینه رقیب سرمایه‌گذاری در گروه صنایع پتروشیمی خلیج فارس—توسعه میادین هیدروکربنی (بالادست) در مقابل بهینه‌سازی واحدهای پایین‌دستی—پرداخته است. داده‌های سال‌های ۱۴۰۴–۱۴۰۳ از ۱۱ واحد کلیدی نشان می‌دهد که میانگین نرخ بهره‌برداری واحدهای پایین‌دستی تنها ۶۸ درصد است که معادل ظرفیت نهفته‌ای به‌میزان ۳٫۶ میلیون تن فرآورده در سال است. همزمان، شکاف بین تقاضای خوراک (۵ تا ۶ میلیون تن) و ظرفیت تولید بالادست (۴٫۴ میلیون تن) ریسک تأمین را افزایش داده است. تحلیل چندمعیاره حاکی از آن است که سرمایه‌گذاری در بهینه‌سازی واحدهای موجود (گزینه B) با ۲۰ تا ۳۰ درصد هزینه یک پروژه میدانی، نرخ بهره‌برداری را به ۸۵ تا۹۰ درصد رسانده و جریان نقدی را در کمتر از ۲ سال ایجاد می‌کند. پیشنهاد نهایی، اجرای نقشه راه دو مرحله‌ای است: اولویت کوتاه‌مدت به بهینه‌سازی فرآیندی و فعال‌سازی ظرفیت نهفته همراه با آغاز همزمان مطالعات اولیه برای توسعه میدان هدف.

Keywords

Investment

prioritization

downstream optimization

feedstock security

asset efficiency

Subjects